Prisendringar på ingrendiensar til fôr skapar uro

Nyheter
0

Korona, krigen i Ukraina og ein generell usikkerhet i verda, fører til auka matprisar.

Sidan desember 2019, når korona først var eit virus langt borte, har verda endra seg betrakteleg. Me fekk fort oppleve korleis ein pandemi går utover befolkninga, men dei langsiktige effektane har ikkje vist sitt sanne ansikt før nå.

– Dette er jo den perfekte stormen, det har vert problem med supply chain, grunna covid. Krigen i Ukraina gjer at Russland og Ukraina ikkje har moglegheit til å levere ingredienser, og enkelte land setter begrensninger på kor mykje ein kan eksportere, sier Håvard Y. Jørgensen, administrerende direktør i BioMar, til iLaks.

Saman med konflikta i Ukraina har pandemien endra heile supplykjeden betrakteleg, frå eit velolja system til ein marknad med stadig større utfordringar. Ressurser er blitt mangelvare, prisar på alt frå drivstoff til straum, når nye topper kvar månad. Det same gjer laksen med toppar, godt over hundre kroner.

Les også: Ukraina-krigen kan gjøre fiskefôret mye dyrere

Dyrere fiskefôr
Sjølv med stor inntekt på sal av laks, er det ikkje bare fint for næringa. De overnevnte prisendringane, og prisen på mel og vegetabilske oljer, som er heilt essensielle ingredienser i fiskefôr til oppdrettslaks har gitt ei kraftig auking i utgiftar.

Russland og Ukraina er samla blant verdas største eksportører av korn, og eksporterer rundt 28 prosent av verdas kveitekorn. Krigen gjør at oppdrettarne må betale vesentleg meir for fôret en tidlegare.

Tall for 20/21 er estimater og 21/22 er prognosar. Kilde: Faktisk.no/IGC

Inflasjon
Marknadane har lenge blitt stimulert av låge renter heilt nede på null prosent, men ein ser stadige auking av renta, både her i Noreg og i resten av verda. Dette har ført til den høgaste enkeltaukinga av styringsrenta i USA, sida 1994.

– Vi må erkjenne at det er en god del knapphet i økonomien. Kombinert med høy etterspørsel gjør at noen må dra i bremsene, sier sjeføkonom Marius Gonsholt Hov i Handelsbanken, om behovet for renteøkninger til Nettavisen.

– Det har i hovedsak vært energipriser, svak kronekurs og transportkostnader som har drevet inflasjonen, men nå ser vi at dette begynner å mate inn i en underliggende prisvekst, sier sjeføkonom Elisabeth Holvik i Sparebank 1, om inflasjon til Dagens Næringsliv.

Dette har vert ein varslet storm, og iLaks har tidligare skrevet om at prisen kan kome til å doble seg. Aukinga viser godt igjen på forward-prisene for korn der soya, mais og kveite har meir enn dobla seg sida juli 2020.

Soya, mais, kveite og raps

Eksportrestriksjonar
Endringar i eksport har store effektar på marknaden. Tidlegare i vår innførte Indonesia eit kortvarig eksportforbud på palmeolje, og prisen auka fram til den vart fjerna. Dei høge prisane har derimot hjulpet med å balansere prisane då det i mai har vert svak global importetterspørsel etter soya- og rapsoljer i lys av dei aukte kostnadane de siste månedene.

– Eksportrestriksjonar skapar marknadsusikkerhet og kan resultera i prisstigningar og aukt prisvolatilitet, nedgangen i oljefrøprisene viser hvor viktig det er når de fjernes og lar eksporten flyte jevnt, sa Máximo Torero Cullen, sjeføkonom for FN sin organisasjon for ernæring og landbruk i ein rapport frå FN.